Open scholarly archive
Ochiq ilmiy maqolalar
Har bir maqola alohida HTML sahifa va ochiq PDF manziliga ega. Sarlavha, muallif yoki kalit so'z bo'yicha qidiring.
37
nashr
KLIPLI TAFAKKUR – RAQAMLI AVLODNING KOGNITIV FENOMENI SIFATIDA
Gulchehra G‘affarova
Maqola raqamli davrda fikrlash shakllari va usullarining transformatsiyasi muammosiga bag‘ishlangan. Umumlashgan texnologizatsiya va raqamlashtirish tufayli ko‘plab yangi imkoniyatlar paydo bo‘ldi, biroq ularning bir qismi salbiy oqibatlarga ega. Ular orasida: klipli fikrlashning rivojlanishi, kelib tushayotgan axborotni chuqur tahlil qilishga qodir emaslik, soxta bilimlarning paydo bo‘lishi kabilar mavjud. Maqolada raqamlashtirishning oqibati sifatida «klipli fikrlash» tushunchasining paydo bo‘lish omillari, mohiyati va asosiy mezonlari yoritib berilgan. Shu bilan birga raqamli avlod ongi va fikrlash tarziga xos bo‘lgan «klipli tafakkur» fenomeni gnoseologik va ontologik jihatdan tahlil qilinadi.
ҚАЗАҚ ҒЫЛЫМИ МӘТІНІНДЕГІ МЕТАДИСКУРС МАРКЕРЛЕРІ: АВТОРЛЫҚ ҰСТАНЫМДЫ БІЛДІРУ ТӘСІЛДЕРІ
А.С.Даулетова, Н.З.Шайхисламов
Мақалада қазақ ғылыми мәтініндегі метадискурс маркерлерінің авторлық ұстанымды білдірудегі қызметі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – соңғы он жылдағы беделді ғылыми еңбектерге сүйене отырып, қазақ ғылыми жазуында авторлық позицияны білдіретін негізгі маркерлерді жүйелеу, олардың қызметін сипаттау және қолдануға ыңғайлы үлгі ұсыну. Теориялық талдау метадискурстың интерактивті қырына енетін хедждер, күшейткіштер, бағалауыш маркерлер, өзін-өзі атау және оқырманға бағдарлау маркерлері сыңды бес негізгі топты айқындауға мүмкіндік береді. Талдау нәтижелері ғылыми мәтінде пікірдің күші, дәлелдің салмағы және автордың көріну дәрежесі өзара тығыз байланыста екенін көрсетеді. Қазақстандық академиялық жазылым зерттеулерімен сабақтастыра қарау қазақ тіліндегі ғылыми стильді оқытуда метадискурс ұғымының әдістемелік мүмкіндігін кеңейтеді.
XIX АСР ОХИРИ – XX АСР БОШЛАРИДА ПОМИР ТАДҚИҚОТЧИЛАРИ ФЕНОМЕНИ: ПРОСОПОГРАФИК ТАҲЛИЛ
Наргиза Кенжаева
Мазкур мақолада XIX аср охири – XX аср бошларида Помир минтақасини ўрганган рус тадқиқотчилари фаолиятини ёритишда просопографик усулининг имкониятлари таҳлил қилинади. Анъанавий биографик тадқиқот методлардан фарқли ўлароқ, экспедиция раҳбарлари, офицер-топографлар, географларнинг “жамоавий портретини” яратиш орқали минтақани ўзлаштиришда иштирок этган тадқиқотчиларнинг ижтимоий ва касбий жиҳатлари очиб берилади.
ФАЛСАФИЙ-ИРФОНИЙ ҚАРАШЛАР ТАҲЛИЛИ: ТАСАВВУФ, СЎФИЙ ВА ИЛМ
Лутфилло Караматиллоевич Ахатов
Фалсафий-ирфоний қарашлар моҳияти сўфийлар ҳаёти ва тасаввуфий қарашлар ёрдамида таҳлил қилинган. Тасаввуфнинг ривожланиши сўфийлар ахлоқи қа фалсафий мушоҳада иррационал ёндашув асосида тадбиқ қилинади. Бунда ахлоқий қарашларни англаш учун тасаввуф ва сўфийларга илмий ёндашувлар мисолида қаралди.
YOSHLARDA MA’NAVIY TAHDIDLARGA QARSHI MAFKURAVIY IMMUNITETNI SHAKLLANTIRISHNING FALSAFIY XUSUSIYATLARI
Sirojjon Nasipqulovich Berdiqulov
Maqolada ma’naviy tahdidlar ularga qarshi yoshlarda mafkuraviy immunitetni shakllantirishning ba’zi masalalarining mohiyati, mazmuni haqidagi ilmiy qarashlar hamda mafkuraviy profilaktikaning o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan.
БАРҚАРОР ТОҒ-КУРОРТ ТУРИЗМИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ КОМПЛЕКС МОДЕЛИ (ЧОРВОҚ ЭРКИН ТУРИСТИК ЗОНАСИ МИСОЛИДА)
Шаҳноза Ғайратовна Шомуродова
Мазкур мақолада Чорвоқ эркин туристик зонасида барқарор тоғ-курорт туризмини ривожлантиришнинг назарий ва амалий асослари тадқиқ этилган. Ҳудуднинг туристик-рекреацион салоҳияти, инфратузилма ҳолати, ижтимоий-иқтисодий имкониятлари комплекс таҳлил қилинган. Халқаро тажриба ҳамда барқарор ривожланиш тамойиллари асосида Чорвоқ эркин туристик зонаси учун иқтисодий, экологик, ижтимоий, институционал ва рақамли омилларни ўзаро интеграция қилувчи комплекс модель таклиф этилган.
ИНТЕРНЕТ КЕҢІСТІГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ҚОЛДАНЫСЫ ЖӘНЕ ТІЛДІК НОРМАЛАР
Г.Қ.Жылқыбай, А.Мәрімбай
Мақалада интернет кеңістігіндегі қазақ тілінің қолданысы мен тілдік нормалардың сақталу деңгейі кешенді түрде қарастырылады. Зерттеу әлеуметтік желілер (Instagram, Facebook, YouTube), онлайн энциклопедиялар, жаңалық порталдары мен пікір алаңдарындағы қазақ тіліндегі мәтіндерге жүргізілген лингвистикалық талдауға негізделеді. Интернет-дискурстағы орфографиялық, орфоэпиялық, лексикалық, морфологиялық және стилистикалық ауытқулардың типтері айқындалып, олардың пайда болу себептері коммуникациялық орта ерекшеліктерімен байланыста түсіндіріледі. Алынған нәтижелер цифрлық кеңістікте қазақ тілінің функционалдық ауқымы кеңейіп келе жатқанын, алайда бейресми коммуникацияда әдеби тіл нормаларының тұрақсыздану үрдісі байқалатынын көрсетеді. Зерттеу қорытындылары интернеттегі қазақ тілінің сапасын арттыруға бағытталған тілдік нормалау тетіктерін жетілдірудің ғылыми-әдістемелік негіздерін ұсынуға мүмкіндік береді.
DIAGNOSIS OF SCHOOL STUDENTS' READINESS TO DEVELOP ACADEMIC WRITING IN KAZAKHSTAN
M.A.Zhanzakova, G.K.Zhylkybay
This article examines the issue of diagnosing the readiness of students in Kazakhstan to develop academic writing skills. The relevance of the research work is explained by the importance of academic literacy in the modern system of higher and secondary education, including the culture of writing. Academic writing is one of the main tools for shaping students' scientific thinking and improving the culture of professional communication. The purpose of the article is to determine the level of psychological, linguistic and methodological readiness of students to master the skills of academic writing. In the course of the research, the methods of questioning, control and analysis of written work were used.
SHAXS KONFLIKTOLOGIK MADANIYATINI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI
Oybek Gafurovich Xudayberdiyev
Mazkur maqolada shaxs konfliktologik madaniyatini rivojlantirishning psixologik asoslari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Zamonaviy ijtimoiy munosabatlarning murakkablashuvi, kommunikativ jarayonlarning jadallashuvi hamda turli ijtimoiy guruhlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning kuchayishi shaxsda konfliktlarni konstruktiv boshqarish kompetensiyasini shakllantirishni dolzarb psixologik muammolardan biriga aylantirmoqda. Tadqiqotning maqsadi shaxs konfliktologik madaniyatining psixologik mazmunini ochib berish, uning tarkibiy komponentlarini aniqlash hamda rivojlantirishning ilmiy asoslangan mexanizmlarini yoritishdan iborat. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida psixologlarni tayyorlash jarayonida, konfliktologik kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilgan o‘quv dasturlarini takomillashtirishda, psixologik trening va korreksion dasturlarni ishlab chiqishda hamda amaliy psixologik xizmat faoliyatida foydalanish uchun ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
ZAMONAVIY PEDAGOGIK YONDASHUVLAR ASOSIDA ADABIYOT TA’LIMIDA O‘QUVCHILARNING HAYOTIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI
Maftuna Odiljon qizi Abdullayeva
Mazkur maqolada zamonaviy ta’lim talablari asosida adabiyot darslarining o‘quvchilarda hayotiy kompetensiyalarni shakllantirish va rivojlantirishdagi pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Badiiy asarlarni o‘rganish jarayonida o‘quvchilarning ma’naviy-axloqiy qadriyatlari, empatik tafakkuri, tanqidiy va ijodiy fikrlashi, kommunikativ hamda hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalariga e’tibor qaratilgan.
O‘QUV ISHLARI BO‘YICHA DIREKTOR O‘RINBOSARI FAOLIYATIDA PEDAGOGIK TAHLIL VA BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISH TEXNOLOGIYALARI
Xursanoy Anvarovna Po‘latova
Mazkur maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari faoliyatida pedagogik tahlilning nazariy-metodologik asoslari hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilish texnologiyalari tadqiq etilgan. Pedagogik tahlil ta’lim sifatini boshqarishning muhim instrumenti sifatida talqin qilinib, uning mazmuni, bosqichlari, tamoyillari va amaliy imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqotda pedagogik monitoring, diagnostika, statistik tahlil, ta’lim natijalarini baholash hamda boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish jarayonlari o‘zaro integratsiyalashgan holda ko‘rib chiqilgan.
O‘ZBEK TILIDA AFFIKSLARNING SISTEMAVIY MUNOSABATLARI
Nursulton Shayxislamov
Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi affikslarning sistemaviy munosabatlari struktur-semantik hamda funksional yondashuv asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi affikslar o‘rtasidagi paradigmatik munosabatlarni aniqlash, ularning sinonimik, antonimik, omonimik va variantdoshlik xususiyatlarini ilmiy asosda tavsiflashdan iborat. Tadqiqot davomida affikslarning morfologik tizimdagi o‘zaro bog‘liqligi, derivatsion va grammatik funksiyalarining o‘xshash hamda farqli jihatlari, shuningdek, ularning nutqdagi funksional faolligi tahlil qilinadi. Natijalar affikslar o‘rtasidagi sistemaviy munosabatlar o‘zbek tili morfologik tizimining yaxlitligini ta’minlovchi muhim omillardan biri ekanligini ko‘rsatadi. Tadqiqot xulosalari o‘zbek tili morfologiyasi, derivatsion lingvistika va funksional grammatika bo‘yicha olib boriladigan ilmiy izlanishlarni yangi nazariy qarashlar bilan boyitadi [1; 4; 8].